تبلیغات
دشتک چهارمحال بختیاری - دشتک بختیاری
کلمه (دیزل ژنراتور) را سرچ کنید و وارد سایت زیر شوید WWW.SHRPISHRO.COM گزینه در کل اینترنت را انتخاب کنید از اینکه به ما کمک می کنید مچکرم



در این وب
در كل اینترنت


Admin Logo
themebox Logo
نویسنده :صادق شیخی
تاریخ:دوشنبه 1 شهریور 1389-01:43 ب.ظ

دشتک بختیاری

در تمام صحنه های زندگی بختیاری ها به ویژه در شكل كوچ روی آن به علت كمی وقت و حداكثر استفاده از زمان محدود و همچنین خطرات فراوان در چنین نوع زندگی چه در گرمسیر و چه در سرد سیر بدون همیاری انجام به موقع كارها تقریبا غیر ممكن است ،در درو ،كشت، خانه سازی، برپا كردن سیاه چادر، پشم چینی .احداث آغل ،آماده كردن ((وارگه)) برای بار انداختن، شیر دوشی و...همه و همه همیاری ،نمودی ویژه دارد و بدون آن یا حتی حضور كم رنگش چرخ زندگی در ایل به درستی نخواهد چرخید یا بهتر بگویم اصلا نمی چرخد.

در گذشته كه پراكندگی ایل كم تر از امروز بوده است و تقریبا طوایف مرزهای مشخصی داشتند و همه ی اقوام و خویشاوندان در یك سر زمین معین زندگی می كردند و در حفظ آن می كوشیدند ،سعی می شد كه به محدوده ی دیگر طوایف تجاوز نشود –چون احتمال در گیری به ویژه در هنگام چرا ی گوسفندان یك طایفه در مراتع دیگر طوایف امكان داشت. بالطبع در چنین شرایطی همیاری هم گستردگی بیشتری نسبت به امروز داشته است ولی اینك همیاری ها بر اثر تحولات اجتماعی به خصوص تحولات سال های اخیر و شدت گرفتن مهاجرت و بروز پراكندگی طوایف و تمایل بیش از حد به شهر نشینی روز به روز كمرنگ تر می شوند.

باری ،در باره ی واژه ی ((هیاری)) ب معنی تعاون و همیاری ب دو گونه می توان ریشه یابی كرد:

 1-این واژه از ریشه ی پهلوی  ayarihو ayari است. باید افزود كه واژه ها یی كه از زبان پهلوی به زبان بختیاری رسیده اند اگر در آغازشان همزه باشد به جای آن ((ه))به كار می برند .ارسars=هرسhars/ایاریayari = هیاریhayari .

2-گر چه استدلال بالا كاملا درست است ولی می توان این واژه را به صورتی دیگر توجیه نمود یعنی آن را همان ((عیاری)) دانست .باز مانند نمونه ی نخست هر گاه واژه ای از زبان های بیگانه قصد ورود به زبان بختیاری داشته باشد باید خود را با شرایط زبان بختیاری تطبیق دهد تا بتواند به كار رود .پس هر گاه واژه ای با ((همزه یاع))شروع شود به جای آنها ((ه))به كار برده می شود :

اشاره = هشاره hesara   عصمت = هصمت hesmat به این اعتبار می توان هیاری را همان عیاری دانست .

باری. در ایل بختیاری دو نوع همیاری : الف: آشكار ب: نهان وجود دارد .گونه ی آشكار، كارهایی هستند كه در ظاهر آنها نمود همیاری كاملا واضح دیده می شود خرده داشت .بر اشكنادن .ترازو و....

گونه های نهان كه ظاهر همیاری ندارند ولی با اندكی دقت در می یابیم كه هدف، كمك به دیگران به ویژه نیازمندان است و بس ، نتیجه ی این نوع همیاری ها بر خلاف نوع آشكار در دراز مدت مشخص می شود ،اینك به طور خلاصه نمونه هایی از همیاری های مرسوم در میان بختیاری ها را می آورم تا سپاسی با از آنانی كه صادقانه و خالصانه حرمت این پدیده ی خدا پسندانه را پاس می دارند و هنوز بدان پای بندند:

1-بر اشكنادنbor-askenaden:یكی از كار های سخت زندگی بختیاری ها چه یكجانشینان چه كوچندگان كشاورزی یعنی كشت، داشت وبر داشت است كه از میان این سه مرحله ،مرحله ی بر داشت به دلایل فرا رسیدن گرما و همزمانی با آنو همچنین داشتن فاصله ی زمانی با زمان كوچ از همه دشوارتر است ،به همین خاطر همیاری در آن ارزش خاص خود را دارد ،به ویژه در سال های نه چندان دور كه با كوچ ایل به سرد سیر افراد زیادی در گرمسیر نمی ماندند كه بتوانند در درو محصول دیگران به عنوان همیاری شركت كنند، هنگامی كه یك جا نشینی چه به اختیار و چه به اجبار شتاب بیشتری گرفت همیاری در درو چهره ی واقعی خود را نشان داد. آنان كه پس از درو خود سعی می كنند به یاری دیگران بشتابند تا محصول آنها هم زودتر چیده شود و از نیش گزند و آزار دهنده ی گرما بر هند.

در همیاری درو یاری گران ضمن شركت داوطلبانه در كار چیدن كه تا انبار كردن و گاهی هم تا كوبیدن محصول ادامه خواهد داشت سعی می كنند همیاری در درو را ضمن رفاقت به رقابت بكشانند ، تا شور و شوق برنده شدن بدون هیچ گونه جایزه ای باعث زودتر درو شدن محصول شود و از رنج گرمای كشنده ی گرمسیر رهائی یابند ، آن كسی كه بر bor یعنی سهم محصول خود را كه باید درو كند دیرتر از دیگران بچیند بازنده است ،در این حالت می گویند: بر بس اشكست(یا ماتی و ا بید) یعنی محصول بر او چیره شده و نتوانسته است سریع محصول را درو كند و مغلوب دروگرانی گشته است كه توانستند سهم خود را زودتر بچینند.

در این نوع همیاری چون اكثرا كار به مسابقه و رقابت می كشد و شرایط سخت زمان درو مانند آفتاب سوزان، تشنگی و...باعث شتاب درو گران در كار درو شده ، مقداری- كه ارزش چندانی نخواهد داشت – نچیده می ماند یا این كه چیده شده ولی از دست برزگران بر زمین می ریزد كه سر انجام نصیب خوشه چین های نیازمند می شود ،البته باید توجه داشت كه گرمای شدید در فصل درو و تشنگی خود از عواملی هستند كه باعث تاخیر در درو به موقع محصول هم می شوند.

2-خرده داشت(xarde-dast)اگر شخصی در طایفه ای باشد كه به دلیل نداشتن گوسفند یا به عبارت بهتر فقر و نداری نتواند احتیاجات زندگی خود را تامین كند ولی در عوض كسانی هم باشند كه به اصطلاح   دستشان به دهانشان میرسد و گله ی گوسفندی بیشتر از نیاز خود داشته باشند تعدادی از آنها را در اختیار شخص نیازمند میگذارند تا در مقابل نگهداری از آنها از ماست و شیرشان بهره مند شود .

3 . تراز teraz : این نوع همیاری هم تقریباً مانند « خرده داشت » است با این تفاوت كه قرض گیرنده گوسفندان متعهد می شود كه در مقابل استفاده از شیر گوسفندان , از آن مراقبت كند و مقداری روغن كه از طریق شیر  همان  گوسفند حاصل شده است به صاحب گوسفند تحویل دهد .

4. اوزی uzi : در زبان اوستایی این واژه به صورت uzaw و uzava به معنی یاری رساننده به كار رفته است . همه ی جوانان و كسانی كه قصد ازدواج دارند می توانند پیش از برگزاری مراسم  عروسی به خانه های اقوام و افراد همه ی طایفه خود و احیاناً افراد طوایف دیگر كه با آنها نسبتی  و رابطه ای دارند رفته , هدیه عروسی خود را كه « اوزی » می گویند دریافت می كنند . البته در عشایر و روستاها اوزی ها بیشتر به صورت گوسفند و قند و چای و روغن است كه می تواند برای برگزاری عروسی و پذیرایی از مهمانان به مصرف برسند و بار سنگین هزینه های عروسی را از دوش خانواده ی داماد بردارد .

این شكل همیاری در بیشتر مناطق بختیاری رایج است ولی در شهر ها و برخی از روستا های نزدیك شهر ،این هدایا در روز عروسی به زوج های جوان داده می شود .

البته باید گفت این همیاری ها به ویژه اوزی ها و سرباره ها كه بعدا به آن خواهم پرداخت حكم دادوستد دارند . گیرنده ی این نوع همیاری ها خود را ملزم می داند كه در اولین فرصت به نحوی پاسخگوی آنها باشد.

بد نیست به این نكته اشاره شود كه در ازدواج((گابه گا)) كه دو خانواده دختران دم بخت خود را به عقد و ازدواج پسر جوان خانواده مقابل در می آورد هم نوعی از همیاری وجود دارد .چرا كه در این نوع ازدواج كه نوعی دادوستد به حساب می آید از بار سنگین شیر بها و برخی از مخارج كه عامل آن چیزی جز سختگیری خانواده ی عروس نیست ،كاسته میشود.

5-سر باره (sar-bara) در هنگام مرگ یكی از افراد طایفه یا افرادی از طوایف دیگر كه با آنان نسبت و ارتباطی دارند به دلیل طولانی بودن مدت سوگواری(در گذشته نه امروز) و همچنین سنگینی هزینه ی آن همانند همیاری ((اوزی)) در عروسی، یك نوع همیاری میان قوم بختیاری هست كه به آن ((سر باره)) گویند. در عشایر سر باره بیشتر به صورت دادن جنس (قند، روغن ، برنج ، و....)و گوسفند است ولی در شهرها پول نقد می پردازند ،این پول را كه معمولا چندین نفر از افراد یك خانواده یا یك طایفه بر روی هم می گذارند، یك نفر از میان آنها به نمایندگی از سوی دیگران شخصا به دست  خود صاحب عزا یا به دست یكی از نزدیكان كه در برگزاری مراسم عزاداری بر پا میشود، صندوقهایی در نظر می گیرند تا یاری گران پاكت محتوای پول را در آن بیندازند ، در ضمن افراد یاری گر برای آگاهی صاحب عزا نام و مبلغ همیاری هر یك از یاری گران را بر تكه ای كاغذ یاد داشت می كنند و در پاكت در كنار پولها قرار می دهند.

این نوع همیاری از آن گونه هایی است كه بختیاری ها به شدت پای بند آنند و وظیفه ی خود می دانند به هر طریق ممكن آن را به جا بیاورند، افرادی كه به دلایلی قادر به شركت در مراسم سوگواری نیستند سهم خود را كه مقدار آن بستگی به نظر خود یاری گر دارد و معمولا بر اساس نزدیكی فامیلی، موقعیت اجتماعی و مالی متوفی تعیین میشود، در روز برگزاری مراسم هفتمین روز خاك سپاری مرده به وسیله ی نزدیكان خود به دست صاحب عزا می رسانند.

و اما در كنار این نوع همیاری ها كه رنگ و بوی همیاری كاملا هویداست، كارهای دیگری هم انجام می شود كه به ظاهر همیاری خاصی در آنها به چشم نمی خورد ولی با اندكی دقت در می یابیم كه هدف، چیزی جز همیاری و تعاون نیست ،در این جا به چند نمونه از آنها اشاره می كنم .

1- نیوه داری(نیمه داری): شخصی كه به دلایلی توانایی نگهداری از گوسفندان خود را ندارد، آنها را به اشخاص دیگر كه بیشتر از میان نیازمندان بر گزیده می شوند ،می سپارد تا در مقابل نگهداری از آن صاحب نیمی از بره ها و بزغاله های تازه متولد شده گردند.

2- شیرواره (sir-wara) : در روزهای سخت كم شیری كه شیر گوسفندان یك خانواده برای گذراندن زندگی آنان بسنده نمی كند , دست یاری به سوی هم دراز می كنند و با بستن پیمان « شیرواره » و قرض دادن شیر به هم , باری از دوش هم بر می دارند . معمولاً در ظرف مخصوص شیر را با چوبی باریك از شاخه ی درختان به آن نكار
می گویند , اندازه می گیرند تا در وعده ی بعدی به همین طریق و اندازه ی « نكار » از هم پیمان خود شیر تحویل بگیرند .

3 . نو و تله یی  (teleyi nov ) : اگر در طایفه ی شخص نیازمند و بی كسی باشد ,
می تواند در مقابل بر آورده شدن نیازمندیهایش چون غذا , لباس و ... برای ارباب خود كار كند .

4. پسران كه باید در سالهای آینده چرخ زندگی خانواده را با كشاورزی و نگهداری از گله بچرخانند باید از هر نظر آزموده و كاردان باشند و اگر قرار باشد در خانواده ی خود تمام فنون را یاد بگیرند , شاید به دلیل مهربانی و دلسوزی های بیش از حد پدر و مادر و اطرافیان نتوانند كار سخت چوپانی و برزگری و ... را بیاموزد , بدین خاطر آنان را نزد خویشاوند خود به عنوان چوپان و ... و بطور كلی به عنوان نوكر می فرستند تا با یادگیری فنون لازمه زندگی كوچی و روستایی برای پذیرش مسئولیتهای آینده آماده شوند .

5 . زمین كشاورزی خود را در مقابل سهمی از برداشت محصول در اختیار افرادی كه زمین ندارند می گذارند . گاهی هم بدون چشم داشتی این كار انجام می پذیرد .

6 . بْری (bori) : بری در لغت به معنی حقوق و مستمری است . در ایل یا بهتر بگویم در حاشیه ایل افرادی زندگی می كنند كه زمین برای كشاورزی در اختیار ندارند ولی با كار و شغل خود در خدمت ایل هستند مانند نوازندگان ( توشمال ها ) و ... اینان در مواقع برداشت محصول سهمی از گندم و جو برداشتی را صاحب می شوند و بختیاری ها با میل و رغبت تمام آن را پرداخت می كنند . باید افزود كه در مناطق بختیاری نشین امام زاده های فراوانی هستند كه بدان اعتقاد راسخی دارند . معمولاً هر طایفه سهم یكی از این امام زاده هاست و به عبارت دیگر مرید آن پیر و امام زاده است . افراد طوایف باید سالیانه « بری‌» متولیان و فرزندان آن امام زاده را بپردازند . مثلاً‌ طایفه ی خودم سهم « آقا سهید » ( آقا سعید ) در چهارمحال و بختیاری است و هر ساله افرادی از آن جا برای گرد آوری بری خود به خانه های افراد طایفه ام كه اكثراً ساكن گرم سیر هستند مراجعه می كنند . اگر هم نیایند سهمشان محفوظ است و به طریقی بدان ها می رسانند .




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 


feet issues
دوشنبه 27 شهریور 1396 05:25 ق.ظ
Thanks for sharing such a pleasant thought,
piece of writing is nice, thats why i have read it fully
foot pain
سه شنبه 14 شهریور 1396 09:44 ب.ظ
Hmm is anyone else encountering problems with the
images on this blog loading? I'm trying to find
out if its a problem on my end or if it's the blog. Any responses would be
greatly appreciated.
یک دشتکی
چهارشنبه 15 دی 1389 12:07 ب.ظ
جالبه ادامه بده ‏‏@بنویس فردا دشتک از فلسطین بدتر میشه صهیونیست ها دشتک تصرف کردن به هوش باشید اینا خیلی خطرناک تر از امریکایها ‏‏(شهماروندان‏) میباشند صهیونیست‏=گندلی
سلطان پور
شنبه 15 آبان 1389 05:59 ب.ظ
سلام با تصاویر مراسم یاد بود آبهمن به روزم
حسن سلیمانی
شنبه 20 شهریور 1389 10:35 ب.ظ
دشتك در مسیر پیشرفت
آموزشگاه كامپیوتر آدینه دشتك با امتیاز رسمی از سازمان فنی و حرفه ای افتتاح شد.
آموزشگاه كامپیوتر آدینه دشتك با امكانات مجهز و بی نظیر و مربیان با سواد آماده ی خدمت رسانی به همه همشهریان عزیز می باشد.ثبت نام دوره های آموزشی پاییزه از هم اكنون شروع شده است. علاقه مندان می توانند جهت آگاهی از دوره های آموزشی و ثبت نام در رشته ی مورد علاقه به آموزشگاه كامپیوتر آدینه به آدرس:دشتك خیابان اصلی - زیر زمین عكاسی داریوش مراجعه نمایند.

لازم به ذكر است كه دانش آموزان و دانشجویان تحت حمایت نهاد محترم كمیته امداد می توانند به صورت كاملا رایگان در دوره های آموزشی این آموزشگاه ثبت نام نمایند.

مدیر آموزشگاه: حسن سلیمانی
MOHANDES
سه شنبه 9 شهریور 1389 10:40 ب.ظ
KHOSH BASHI AZIZE DEL
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


www.kog.blogfa.com قالب وبلاگ

گالری عکس
دریافت همین آهنگ

قالب وبلاگ